*Cróceo*, _adj._ Que tem côr de açafrão. (Lat. _croceus_) *Cròché*, _m._ Renda, feita geralmente com uma só agulha especial. (Fr. _crochet_) * *Crócico*, _adj._ Diz-se de um ácido, que se acha no producto volátil, formado pela acção do óxydo de carbóne sôbre o potássio. (Do lat. _crocus_) *Crocidismo*, _m._ Movimentos dos enfermos, como de quem procura apanhar fios na roupa da cama, e que é symptoma de febre atáxica. (Gr. _krokidismos_) *Crócino*, _adj._ O mesmo que _cróceo_. * *Crocípede*, _adj. Zool._ Que tem os pés da côr do açafrão. (Do lat. _crocus_ + _pes_) * *Crocitante*, _adj._ Que crocita. *Crocitar*, _v. i._ Gritar (o corvo). Imitar a voz do corvo. Corvejar. (Lat. _crocitare_) * *Crocito*, _m._ A voz do corvo, do condor e de outras aves. (De _crocitar_) * *Cróco*, _m._ Planta, o mesmo que _açafrão_. (Lat. _crocus_) * *Crôco*, _adj. Prov. minh._ Que tem cavidade. Vazio no centro. (De _croca_^1) * *Crocodílinos*, _m. pl._ Animaes fósseis do período secundário, parecidos ao crocodilo. * *Crocodilita*, _f._ Espécie de mineral da África do Sul. *Crocodilo*, _m._ Grande amphýbio das regiões intertropicaes. (Lat. _crocodilus_) * *Crocoroca*, _m. Bras._ Peixe que, ao sair da água, emitte sons que imitam o seu nome. (T. onom.) * *Crocota*, _f._ Antigo traje feminino da côr de açafrão, em uso entre os Gregos e Romanos. (Lat. _crocota_) * *Crocótula*, _f._ Pequena e luxuosa crocota. (Lat. _crocotula_) *Crocuta*, _f._ Espécie de hyena. (Lat. _crocuta_) * *Croia*, _f. Pop._ Mulher desavergonhada; rameira. (Metáth. de _coira_, por _coiro_) * *Cróia*, _f. Gír._ Dona de casa. * *Croma*, _f. Mús._ Escala cromática. Melodia, que procede por semi-tons. Cf. Camillo, _Cav. em Ruínas_, 50. *Cromado*, _adj._ Que tem cromo. * *Cromâmetro*, _m. Mús._ Aparelho, hoje desusado, para exercício de quem aprende a afinar pianos, e que é uma espécie de monocórdio, com um braço em que estão marcadas todas as divisões da escala cromática. (Do gr. _khroma_ + _metron_) *Cromática*, _f._ Arte de combinar as côres. (Do gr. _khroma_) * *Cromaticamente*, _adv._ Por semi-tons; de modo cromático. *Cromático*, _adj._ Relativo a côres, em Física. _Mús._ Composto de uma série de semi-tons. (Do gr. _khroma_) * *Cromatina*, _f. Physiol._ Substância, que entra na composição do núcleo celular, assim chamada pela sua afinidade com as matérias corantes. (Do gr. _khroma_) *Cromatismo*, _m. Phýs._ Dispersão da luz. Recomposição da luz, que atravessou corpos diáfanos. (Gr. _khromatismos_) *Cromato*, _m._ Combinação do ácido crómico com uma base. (De _chromo_) * *Cromatogênico*, _adj._ Diz-se de certos micróbios, que se revelam pela produção de côres. (Do gr. _khroma_ + _genea_) *Crómico*, _adj._ Diz-se de um ácido, em que entra o chromo e o oxigênio. * Relativo a côres. (De _chromo_) *Crómio*, _m._ O mesmo que _cromo_. * *Cromismo*, _m. Bot._ Excesso anómalo de coloração. (Do gr. _khroma_) * *Cromite*, _f. Geol._ Espécie de espinela. (De _chromo_) *Cromo*, _m._ Metal cinzento, que se encontra no ferro e noutros corpos. * Desenho impresso a côres. (Do gr. _khroma_) * *Cromofilia*, _f. Neol._ Grande afeição ás côres vivas. (De _chromóphilo_) * *Cromófilo*, _adj._ Que gosta de côres vivas. (Do gr. _khroma_ + _philos_) * *Cromofitose*, _f. Med._ Doença cutânea, conhecida vulgarmente por _pano_, (_pannus hepaticus_), e que, sendo afecção parasitária, póde atacar o tronco e as extremidades superiores do corpo. (Do gr. _khroma_ + _phuton_) * *Cromóforo*, _m. Zool._ Folículo colorido, que guarnece o corpo dos cafalópodes. (Do gr. _khroma_ + _phoros_) * *Cromogênio*, _m._ Diz-se de certo micróbio, que dá coloração verde á neve, sôbre que vive. (Do gr. _khroma_ + _genea_) * *Cromógrafo*, _m._ Aparelho de balística, para medir a velocidade dos projécteis e o tempo que gastam no seu percurso. (Do gr. _khroma_ + _graphein_) *Cromolitografia*, _f._ Litografia a côres. (De _chromo_ + _lithographia_) *Cromolitográfico*, _adj._ Relativo á cromo-litografia. * *Cromoterapia*, _f._ Tratamento médico pela acção das côres. * *Cromotipografia*, _f._ Processo de impressão a côres. * *Crómula*, _f._ O mesmo que _clorofila_. (Do gr. _khroma_ + _ule_) * *Cromurgia*, _f._ Parte da Química, que trata das côres e das tintas. (Do gr. _khroma_ + _ergon_) * *Cromúrgico*, _adj._ Relativo á cromurgia. * *Cronha*, _f._ (Fórma pop. de _coronha_. Cf. Camillo, _Doze Casam._, 221) *Crónica*, _f._ Narração histórica, segundo a ordem dos tempos. Noticiário dos periódicos. * Revista cientifica _ou_ literária, que preenche periodicamente uma secção de jornal. (Lat. _chronica_, pl. de _chronicum_) *Cronicamente*, _adv._ De modo crónico. * *Cronicão*, _m._ Volumosa crónica medieval. Cf. Camillo, _Quéda_, 9. (B. lat. _chronicon_) *Cronicidade*, _f._ Qualidade das doenças crónicas. (De _chrónico_) *Crónico*, _adj._ Que dura há muito tempo. _Fig._ Inveterado: _doenças crónicas_. (Lat. _chronicus_) *Crónicon*, _m._ (V. _cronicão_). Cf. Herculano, _Hist. de Port._, I, 2, 182, 483. *Croniqueiro*, _m. Fam._ Noticiarista na imprensa. (De _chrónica_) * *Croniquizar*, _v. t._ Reduzir a uma crónica; narrar em crónica. *Cronista*, _m._ Aquele que escreve crónicas. (Do gr. _khronos_, tempo) * *Cronizoico*, _adj. Pharm._ Diz-se do medicamento oficinal, já preparado; oficinal. * *Crono*, _m. Geol._ Lapso de tempo, correspondente a um _andar_, uma das subdivisões das séries em que se divide o conjunto dos terrenos sedimentares. (Do gr. _khronos_) * *Cronofotografia*, _f._ Processo fotográfico, para analisar os movimentos de um objecto móvel, tirando fotografias instantâneas, com intervalos regularmente espaçados. (Do gr. _khronos_ + _photos_ + _graphein_) * *Cronofotográfico*, _adj._ Relativo á cronofotografia. * *Cronografia*, _f._ Descripção do planeta Saturno. _f._ (e der.) O mesmo que _cronologia_, etc. (Do gr. _kronos_ + _graphein_) * *Cronográfico*, _adj._ Relativo á cronografia. * *Cronographia*, _f._ Descripção do planeta Saturno. (Do gr. _kronos_ + _graphein_) * *Cronográphico*, _adj._ Relativo á cronographia. *Cronograma*, _m._ Data enigmática, formada de letras numeraes romanas, espalhadas por diferentes palavras de que fazem parte. * _m._ Inscripção, em que as letras numeraes, em cifras romanas, indicam a data de um acontecimento. (Do gr. _khronos_ + _gramma_) * *Cronogramático*, _adj._ Que contém cronograma. *Cronologia*, _f._ Tratado das divisões do tempo. Tratado das datas hístóricas. (Do gr. _khronos_ + _logos_) *Cronologicamente*, _adv._ Segundo a ordem dos tempos. (De _chronológico_) *Cronológico*, _adj._ Relativo a cronologia. *Cronologista*, _m._ Aquele que é versado em cronologia. *Cronólogo*, _m._ O mesmo que cronologista. * *Cronometria*, _f._ Medida do tempo. (De _chronómetro_) * *Cronometricamente*, _adv._ De modo cronométrico; á maneira de cronómetro. * *Cronométrico*, _adj._ Relativo á cronometria. * *Cronometrista*, _m._ Aquele que fabríca cronómetros. *Cronómetro*, _m._ Instrumento, com que se mede o tempo. * Relógio perfeito. (Do gr. _khronos_ + _metron_) * *Cronoscópio*, _m._ O mesmo que _cronómetro_. *Croque*, _m._ Vara, com um gancho em uma extremidade, e de que os barqueiros se servem para atracar os barcos. Pau, com que os gandaieiros mexem e escolhem os trapos no lixo. * _Prov. beir._ Carolo; pequena pancada na cabeça, com vara _ou_ cana. (Fr. _croc_) * *Croquete*, (_quê_) _m._ Bolo, espécie de almôndega sem môlho. Cf. Castilho, _Avarento_, 182. * *Crosca*, (_crôs_) _f. Prov. minh._ O mesmo que _crosta_. *Crosta*, (_crôs_) _f._ Camada espessa e dura de um corpo. Invólucro. Casca. Escama. Crusta; côdea. (Lat. _crusta_) *Crosto*, (_crôs_) _m._ (Corr. de _colostro_) * *Crotafal*, _adj. Anat._ Relativo ás fontes da cabeça. (Do gr. _krotaphos_) *Crotáfico*, _adj. Anat._ Relativo ás fontes da cabeça. (Do gr. _krotaphos_) * *Crotafito*, _m. Anat._ Músculo da região temporal. (Gr. _krotaphités_) *Crotalária*, _f._ Planta papilionácea. (Do gr. _krotalon_) * *Crotália*, _f._ Espécie de pérola. (Lat. _crotalia_) *Crótalo*, _m._ Antigo instrumento, semelhante a castanholas. Cobra cascavel. (Do gr. _krotalon_) *Crotaloides*, _m. pl._ Família de serpentes, que têm por typo o crótalo, cobra. (De _krotalon_ + _eidos_) * *Crotaphal*, _adj. Anat._ Relativo ás fontes da cabeça. (Do gr. _krotaphos_) *Crotáphico*, _adj. Anat._ Relativo ás fontes da cabeça. (Do gr. _krotaphos_) * *Crotaphito*, _m. Anat._ Músculo da região temporal. (Gr. _krotaphités_) *Crotófaga*, _f._ Ave trepadora da América. (Do gr. _croton_ + _phagein_) *Crotofagíneas*, _f. pl._ Aves cuculídeas, que tem por tipo a crotófaga. *Crotófago*, _m._ (V. _crotófaga_) *Cróton*, _m._ Planta euphorbiácea, de cujas sementes se extrai um óleo purgativo. (Gr. _kroton_) * *Crotoniata*, _m._ Aquelle que seguia os princípios da escola philosóphica de Crotona. Cf. Latino, _Or. da Corôa_, CLXXIII. (Lat. _crotoniates_) *Crotónico*, _adj._ Diz-se de um ácido, que se acha nas sementes do cróton. * *Crotonileno*, _m. Chím._ Um dos carbonetos do grupo acetylênico. *Crotonina*, _f._ Alcaloide muito enérgico, encontrado nas sementes do cróton. *Crotonópsida*, _f._ Planta, semelhante ao cróton, e natural da América do Norte. (Do gr. _kroton_ + _opsis_) *Crotóphaga*, _f._ Ave trepadora da América. (Do gr. _croton_ + _phagein_) *Crotophagíneas*, _f. pl._ Aves cuculídeas, que tem por typo a crotóphaga. *Crotóphago*, _m._ (V. _crotóphaga_) * *Croxa*, _f. Prov. minh._ Bandeira do milho. *Crozóforo*, _m._ Planta euphorbiácea da África. (Do gr. _krossos_ + _phoros_) *Crozóphoro*, _m._ Planta euphorbiácea da África. (Do gr. _krossos_ + _phoros_) *Cru*, _adj._ Sangrento, (des. neste sentido). Que ainda não está cozido: _carne crua_. Que ainda não teve preparação. Que ainda não tem madureza, (no sentido moral). Esboçado, incipiente. Em que não há disfarce: _verdades cruas_. Que resai sem transição suave. Áspero. Offensivo: _palavras cruas_. Cruel: _Pedro I, o Cru_. (Lat. _crudus_) *Cruá*, _f._ Planta cucurbitácea do Brasil, espécie de abóboreira. * *Crubula*, _f._ Árvore de Timor. * *Cruciação*, _f._ Acto _ou_ effeito de cruciar. (Lat. _cruciatio_) * *Cruciador*, _m._ e _adj._ O que crucia. (Lat. _cruciator_) *Crucial*, _adj._ Que tem fórma de cruz. (Do lat. _crux_) *Cruciana*, _f._ Espécie de bambu, no Brasil. (Do lat. _crux_) *Crucianela*, _f._ Planta rubiácea. (Do lat. _crux_) *Cruciante*, _adj._ Que crucia. (Do lat. _crucians_) *Cruciar*, _v. t._ Torturar. Affligir muito. Mortificar. (Lat. _cruciare_) * *Cruciário*, _adj._ O mesmo que _cruciante_. (Lat. _cruciarius_) *Cruciato*, _m._ O mesmo que _cruciação_. (Lat. _cruciatus_) *Cruciferário*, _m._ Aquelle que leva a cruz nas procissões. (Do b. lat. _crucifer_) *Crucíferas*, _f. pl. Bot._ Numerosa família de plantas, cujas flôres têm as pétalas em fórma de cruz. (De _crucífero_) *Crucífero*, _adj._ A que é sobreposta uma cruz _ou_ destinado a suster uma cruz. _Bot._ Que tem flôres em fórma de cruz. * _M._ O mesmo que _cruciferário_. Cf. _Ritual dos Cistersienses_. (Do lat. _crux_ + _ferre_) *Crucificação*, _f._ Acto _ou_ effeito de crucificar. *Crucificado*, _m._ Aquelle que soffreu o supplicio da cruz. Christo: _uma imagem do Crucificado_. *Crucificador*, _m._ Aquelle que crucifica. *Crucificamento*, _m._ O mesmo que _crucificação_. *Crucificar*, _v. t._ Pregar na cruz. _Fig._ Affligir muito; torturar. (Talvez por _crucifixar_) *Crucifixão*, _f._ (V. _crucificação_) * *Crucifixar*, _v. t._ O mesmo que _crucificar_. Us. por Camillo. (De _crucifixo_) *Crucifixo*, _m._ Esculptura _ou_ quadro, que representa Christo na cruz. _Adj._ O mesmo que _crucificado_. (Lat. _crucifixus_) * *Crucifloras*, _f. pl._ Ordem de plantas, que abrange as crucíferas e outras. (Do lat. _crux_, _crucis_ + _flos_, _floris_) *Cruciforme*, _adj._ Que tem fórma de cruz. (Do lat. _crux_ + _forma_) *Crucigênia*, _f._ Alga microscópica. (Do lat. _crux_ + _gignere_) *Crucígero*, _adj._ O mesmo que _crucífero_. (Do lat. _crux_ + _gerere_) *Crucirostro*, (_rós_) _adj. Zool._ Que tem o bico cruzado. (Do lat. _crux_ + _rostrum_) *Crucirrostro*, _adj. Zool._ Que tem o bico cruzado. (Do lat. _crux_ + _rostrum_) *Crudelíssimo*, _adj._ (Sup. de _cruel_) *Crudívoro*, _adj._ Que usa alimentos crus. (Do lat. _crudus_ + _vorare_) * *Crué*, _m._ O mesmo que _cruó_. * *Crueira*,^1 _f. Bras._ Fragmentos de mandioca ralada, que não passam pelas malhas da peneira. (Corr. do tupi _curuera_) * *Crueira*,^2 _f. Bras._ Doença das gallinhas, manifestada por uma massa amarelada, que se lhes fórma na boca. (Talvez corr. de _caruara_) * *Crueiro*, _m. Prov. trasm._ Terra magra. (De _cru_) *Cruel*, _adj._ Que se compraz em fazer mal, em torturar. Que tortura, que afflige: _injúria cruel_. Que usa de tyrannia. Severo. Doloroso. Sanguinolento. Insensivel: _homem cruel_. (Lat. _crudelis_) *Crueldade*, _f._ Qualidade daquillo _ou_ de quem é cruel. Acto cruel. Rigor. (Lat. _crudelitas_) * *Cruelíssimo*, _adj._ O mesmo que _crudelíssimo_. Cf. Camillo, _Retr. de Ricard._, 211. *Cruentação*, _f._ Acto de cruentar. *Cruentar*, _v. t._ Ensanguentar. (Lat. _cruentare_) *Cruento*, _adj._ Ensanguentado. Em que há sangue: _combate cruento_. Banhado em sangue. Cruel. (Lat. _cruentus_) * *Cruera*, _f. Bras._ O mesmo que _crueira_^1. *Crueza*, _f._ Estado daquillo que é cru. Digestão diffícil. Crueldade. *Cruga*, _f._ Espécie de couve. * *Crumatá*, _m. Bras._ Peixe de água doce. *Crumenária*, _f._ Planta do Brasil. (Do lat. _crumena_) * *Crunha*, _f. Prov. trasm._ O mesmo que _carunha_. * *Cruo*, _adj. Ant._ O mesmo que _cru_. * *Cruó*, _f. Prov._ O mesmo que _noitibó_. (Colhido na Bairrada) *Cruor*, _m._ Sangue, que escorre. Elemento còrante do sangue. A parte do sangue, que se coagula. (Lat. _cruor_) * *Cruórico*, _adj._ Diz-se do sangue que coagula, por opposição ao soro: «_sangue cruórico, que por vezes lhe borbulha nas artérias_». Camillo, _Annos de Prosa_, 113. * *Crupe*,^1 _m._ Espécie de angina, o mesmo que garrotilho. (Fr. _croup_) * *Crupe*,^2 _m._ Peça de artilharia, fabricada nas officinas de Krupp, _ou_ segundo o systema de Krupp. *Crupina*, _f._ Espécie de centáurea. *Crural*, _adj._ Relativo á coxa: _inflammação crural_. (Lat. _cruralis_) * *Cruscantismo*, _m._ Purismo exaggerado, (falando-se da língua italiana). (De _Crusca_, n. p. de uma célebre academia de Florença) *Crusta*, _f._ O mesmo que _crosta_. (Lat. _crusta_) *Crustáceo*, _adj._ Coberto de crusta. Relativo _ou_ pertencente aos crustáceos. _M. pl._ Animaes articulados, cujo corpo é revestido de uma crusta mais _ou_ menos calcária, como a tartaruga, a lagosta, etc. (Cp. lat. _crustacea_) *Crustaceologia*, _f._ Tratado dos crustáceos. (De _crustáceo_ + gr. _logos_) * *Crustaceológico*, _adj._ Relativo á crustaceologia. *Crustaceólogo*, _m._ Aquelle que se occupa de crustaceologia. *Crustacite*, _m._ Crustáceo fóssil. (De _crustáceo_) * *Crustado*, _adj. Ant._ O mesmo que _crustáceo_. *Crustoderme*, _adj._ Que tem a pelle dura. (Do lat. _crusta_ + gr. _derma_) * *Crústula*, _f._ O mesmo que _crústulo_. * *Crustuliforme*, _adj._ Que tem fórma de coscorão. (Do lat. _crustula_ + _forma_) * *Crústulo*, _m._ Bolo doce e rijo. (Lat. _crustulum_) * *Cruta*, _f._ O mesmo que _coruta_. * *Cruviana*, _f. Bras. do N._ Frio intenso. *Cruz*, _f._ Instrumento de supplício, a que se prendiam, _ou_ em que se pregavam, os criminosos. Madeiro, em que pregaram Christo. Disposição de dois objectos, atravessádos um sôbre o outro. Disposição análoga á dêsses objectos. _Ext._ Morte de Christo. _Fig._ Christianismo: _as victórias da cruz_. Supplício, tortura, afflicção: _êste filho é a minha cruz_. Objecto representativo da cruz de Christo. Sinal, feito de dois traços cruzados. * Gestos cruzados sôbre o rosto _ou_ peito, quando alguém se persigna _ou_ se benze, e quando benze qualquer coisa _ou_ pessôa. Insígnia de várias ordens. Objecto, que tem analogia com uma cruz. * Parte superior do cachaço do toiro, onde se cruza a espinha dorsal com o prolongamento das linhas correspondentes ás mãos. * _Bras._ Planta medicinal, o mesmo que _cruzeiro_. _Cruz grega_, aquella, cujos quatro ramos têm igual comprimento. _Cruz latina_, a cruz que tem o ramo inferior mais comprido que os outros. _Cruz de santo André_, cruz que tem fórma de X. * _Ant._ _Um de cruz_, um cruzado: «_quem me salvou sete mil de cruz_». _Peregrinação_, LXIX. * _Cruz do Sul_, constellação, o mesmo que _cruzeiro_. Cf. Latino, _Humboldt_, 159. _Levar a cruz ao calvário_, levar a cabo empresa árdua. _Entre a cruz e a caldeirinha_, em situação crítica. * _Cruz de Avís_, cruz latina, com todos os ramos terminados em flôres de lis. * _Cruz aberta_, duas cruzes sobrepostas, de côr differente. _Pl._ * Quadris. Reverso, com cruz, de algumas moédas, em opposição a cunhos. Constellação do cruzeiro. * _Fazer cruzes na bôca_, não comer. Não perceber nada do que se ouve _ou_ se lê. (Do lat. _crux_) *Cruza-bico*, _m._ Pássaro conirostro, (_loxia curvirostra_, Lin.). *Cruzada*, _f._ Cada uma das expedições militares, que na Idade-Média os países christãos da Europa fizeram á Palestina, para livrar dos infiéis o túmulo de Christo. * Cada uma das guerras religiosas, promovidas na Europa pelos Cathólicos contra os herejes. Luta, empresa, para a propagação de uma ideia _ou_ defesa de um interesse. Acto de cruzar os fios da seda, antes de se tecerem. O primeiro estômago dos ruminantes. (De _cruzar_) *Cruzado*, _adj._ Disposto em cruz. Que com outro fórma quatro ângulos. Diz-se dos tiros convergentes. _M._ Cada um dos expedicionários das cruzadas. Antiga moéda de oiro portuguesa. Antiga moéda de prata portuguesa. Quantia de 400 réis. (De _cruzar_)